‘Een vreemde eend in de bijt’ over "de leukste verkiezingen die er zijn"

Voor de burgemeester van Neder-Betuwe zijn de gemeenteraadsverkiezingen toch wel “de verkiezing der verkiezingen”. Joran Stuurbrink en Richard Verwoert gaan in gesprek met burgemeester Jan Kottelenberg over de gemeenteraadsverkiezingen, de werking van de gemeenteraad, oftewel ’het parlement van de gemeente’, en over de functie van burgemeester.

“Hoe kijkt u naar de gemeenteraadsverkiezingen die eraan komen?”

Kottelenberg: “Ik vind verkiezingen altijd spannend, maar ook leuk. Onze democratie staat of valt bij dat de inwoners elke 4 jaar in ieder geval de kans krijgen om te laten blijken achter welke partij ze staan.”

De rol van de gemeente is vooral dat alles goed georganiseerd is, precies zoals de Kieswet dat voorschrijft, dat alles op tijd klaar staat en dat de stemmen geteld kunnen worden. “Het hele proces is uitgebreid omschreven, het is omgeven met heel veel details, er zijn heel veel controles.”

De burgemeester, die ook de voorzitter is van de gemeenteraad, noemt de gemeenteraadsverkiezingen “de leukste verkiezingen die er zijn”. “Deze verkiezingen komen ook het dichtst bij de mensen”, zo stelt hij.

De burgemeester legt vervolgens wat meer uit over de gemeenteraad: “De gemeenteraad is het hoogste gezagsorgaan in de gemeente. Alle besluiten worden door de gemeenteraad genomen, tenzij de raad bepaalde zaken heeft gedelegeerd (overgedragen).” Er zijn doorgaans veel taken overgedragen aan het College van Burgemeester en Wethouders. De wethouders worden door de gemeenteraad gekozen. Na de volgende verkiezingen zijn er 21 zetels in de raad. Dat zijn er twee meer dan nu. Dat komt omdat het aantal inwoners boven de 25.000 is gekomen.

Naast gemeenteraadsleden zijn er ook nog burgerraadsleden. Zij worden in de landelijke wetgeving niet genoemd. Dit kan per gemeente apart worden geregeld. “Dat heeft onder meer te maken met dat de hoeveelheid werk best groot kan zijn, zeker voor een kleine fractie”, zo legt de voorzitter van de gemeenteraad uit, “en het is een kweekvijver voor nieuwe raadsleden.” De gemeenteraad krijgt overigens ondersteuning van de griffie, dat zijn de mensen die in dienst zijn bij de gemeente.

De burgemeester is helemaal “een vreemde eend in de bijt”, zo stelt hij zelf, “want die wordt niet gekozen via verkiezingen.” Voor burgemeester kun je solliciteren. De gemeenteraad kijkt welke kandidaat hij geschikt vindt en draagt deze persoon voor. De koning benoemt bij geschiktheid de burgemeester voor een periode van 6 jaar. Dus in feite is de burgemeester in dienst van de koning. De precieze procedure rond deze benoeming is absoluut geheim. Lekken uit de gesprekken rond deze procedure is zelfs een misdrijf.

De burgemeester is niet politiek gebonden. Hij is een soort coach voor het college met wie hij samen besluiten neemt en een vertrouwenspersoon voor de gemeenteraad. Verder is hij een open oor voor de inwoners en volgt hij wat er speelt in de samenleving. Maar tegelijkertijd zegt hij “Ik heb geen enkele macht. Ik heb alleen maar invloed.” Hij is wel de enige met een ambtsketen.

Aan de keten hangt een penning. De ene kant van de penning is het wapen van de gemeente te zien, als deze kant van de penning voor hangt ben je de burgemeester van de gemeente. Op de andere kant staat het wapen van Nederland. “Met die kant voor ben ik geen verantwoording aan de raad verschuldigd. Alleen aan het hoogste gezag. Dan ben je Rijksheer, dat gebeurt bijvoorbeeld bij het uitreiken van een lintje.” zegt de burgemeester.

Er zijn 8 á 9 keer per jaar officiële raadsvergaderingen. Dat is altijd in een cyclus, want een raadsvergadering vraagt voorbereiding. Er zijn vaste momenten, zoals bij de begroting. Voor de raadsvergadering is er ook nog een beeldvormende avond. Daar kunnen raadsleden vragen stellen over de stukken en ook inwoners kunnen hier spreken. De avond van de raadsvergadering wordt verdeeld in een debatstuk en een besluitstuk. Bij het eerste deel kunnen moties of een amendement worden ingediend. Een amendement is een wijziging op het voorstel. Een motie is een oproep naar het college.

Naast deze avonden zijn er ook nog college-informatieavonden, waar het college en ambtenaren de raad informatie geven. Daarnaast is er ook nog ‘het Gesprek’. “Fracties kunnen wel hun standpunten daar neerleggen, maar zijn er niet aan gebonden. Dat gebeurt pas als het een raadsbesluit is.

Aan het eind van het gesprek benadrukt de burgemeester het belang van stemmen. Hij zegt tegen de jongeren: “Maak gebruik van je recht om te gaan stemmen. Want het is echt een voorrecht in het land dat we dat gewoon kunnen doen. Ook kan je de raadsleden gewoon aanspreken, zij willen graag geïnformeerd worden.”